હિંદુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષને પૂર્વજોના સ્મરણ, શ્રદ્ધા અને તર્પણ માટેનો વિશેષ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન લોકો પોતાના દિવંગત પૂર્વજોને યાદ કરીને તેમના નામે શ્રાદ્ધ, તર્પણ, પિંડદાન અને ભોજન સહિતના ધાર્મિક કર્મ કરે છે. આ વર્ષે 26 સપ્ટેમ્બરે ભાદ્રપદ પૂર્ણિમા સાથે પિતૃ પક્ષનો પ્રારંભ થયો છે અને 10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે તેનું સમાપન થશે.

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પૂર્વજો પોતાના પરિવારજનોને આશીર્વાદ આપવા માટે પૃથ્વી પર આવે છે. આ સમય દરમિયાન કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધ અને તર્પણ દ્વારા પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષની પરંપરા પ્રાચીન સમયથી ચાલી આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે અને ભારતીય ધાર્મિક પરંપરામાં તેનું વિશેષ સ્થાન છે.

પિતૃ પક્ષ સાથે જોડાયેલી કર્ણની કથા

પિતૃ પક્ષ સાથે જોડાયેલી એક પ્રચલિત પૌરાણિક કથા મહાભારતના દાનવીર કર્ણ સાથે સંબંધિત છે. કર્ણને અત્યંત દાનવીર માનવામાં આવતા હતા. તેમના દરવાજેથી કોઈ જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિ ખાલી હાથે પરત ફરતી નહોતી. આ કારણે તેમને ‘દાનવીર કર્ણ’ તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા.

કથાનુસાર, જ્યારે કર્ણનું મૃત્યુ થયું અને તેમની આત્મા સ્વર્ગમાં પહોંચી ત્યારે તેમને ભોજનના બદલે સોનું અને આભૂષણ આપવામાં આવ્યા. આ જોઈને કર્ણે ઇન્દ્ર દેવને તેનું કારણ પૂછ્યું. ત્યારે તેમને જણાવવામાં આવ્યું કે જીવનભર તેમણે સોનું, સંપત્તિ અને આભૂષણનું દાન કર્યું હતું, પરંતુ પોતાના પૂર્વજોના નામે અન્નનું દાન કર્યું નહોતું.

કર્ણે જવાબ આપ્યો કે તેમને પોતાના પૂર્વજો વિશે જાણકારી નહોતી, તેથી તેઓ તેમના માટે અન્નદાન કરી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ ઇન્દ્ર દેવની પરવાનગીથી કર્ણને 15 દિવસ માટે પૃથ્વી પર પરત મોકલવામાં આવ્યા. આ સમય દરમિયાન તેમણે પોતાના પૂર્વજોના નામે અન્નદાન અને અન્ય ધાર્મિક કર્મ કર્યા. લોકમાન્યતા અનુસાર આ સમયગાળાને પિતૃ પક્ષના 15 દિવસ સાથે જોડવામાં આવે છે.

શું ખરેખર પિતૃ પૃથ્વી પર આવે છે?

ધાર્મિક માન્યતા મુજબ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન યમરાજ પિતૃઓને મુક્ત કરે છે અને તેઓ પોતાના પરિવારજનો વચ્ચે આવે છે. માનવામાં આવે છે કે પિતૃઓ સૂક્ષ્મ સ્વરૂપે પૃથ્વી પર આવીને તર્પણ, પિંડદાન અને ભોજન સ્વીકારે છે.

જોકે, પિતૃઓ વાસ્તવમાં પૃથ્વી પર આવે છે કે નહીં તે અંગે કોઈ પક્કા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ઉપલબ્ધ નથી. આ માન્યતા મુખ્યત્વે ધાર્મિક અને પૌરાણિક પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલી છે.

પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ કરવું, તર્પણ કરવું અને જરૂરિયાતમંદો અથવા બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાની પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આવા કર્મોથી પૂર્વજો પ્રસન્ન થાય છે અને પરિવારને સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ તથા વંશવૃદ્ધિના આશીર્વાદ મળે છે.

આ પણ વાંચો: Diwali 2026 : 6 નવેમ્બરથી શરૂ થશે પાંચ દિવસનો દીપોત્સવ, જાણો ધનતેરસથી ભાઈબીજ સુધીની સંપૂર્ણ તારીખ

(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)