ગ્લાસગો કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં રવિવારે ઋષિકાંત સિંહે કુલ 264 કિલો વજન ઉઠાવીને સિલ્વર મેડલ જીત્યો. તે જ સમયે, હજારો કિલોમીટર દૂર રાજસ્થાનના બાડમેરમાં તેમના મોટા ભાઈ અમરજીત સિંહ ટીવી પર દરેક લિફ્ટ જોઈ રહ્યા હતા. જેમ જ ઋષિકાંતનો મેડલ પાક્કો થયો, અમરજીતની આંખો ભરાઈ આવી. આ માત્ર જીતની ખુશી નહોતી, પરંતુ 15-16 વર્ષના એ સંઘર્ષની યાદ હતી, જેમાં આખા પરિવારે ઋષિકાંતના સપના પૂરા કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. માતા અને બંને બહેનોએ બીજાના ખેતરોમાં મજૂરી કરી, મોટા ભાઈએ મિત્રો પાસેથી લોન લઈને તેમની ડાયટ અને સ્પર્ધાઓનો ખર્ચ ઉઠાવ્યો. પિતાને બ્લડ કેન્સર હોવા છતાં પણ પરિવારે ઋષિકાંત પાસેથી સારવાર

માટે પૈસા ન લીધા, જેથી તેમની તૈયારી પર અસર ન થાય. ‘બોક્સિંગ કરવા માંગતો હતો, કોચે વેઈટલિફ્ટિંગ કરવાનું કહ્યું’ ઋષિકાંતના મોટા ભાઈ ચનંબમ અમરજીત સિંહ ભારતીય સેનામાં છે અને રાજસ્થાનના બાડમેરમાં તૈનાત છે. તે જણાવે છે કે 2007-08માં ગામના એક શિક્ષકે મણિપુર સરકારની સ્પોર્ટ્સ એકેડમી વિશે માહિતી આપી હતી. તે સમયે ઋષિકાંત છઠ્ઠા ધોરણમાં ભણતો હતો અને બોક્સિંગ કરવા માંગતો હતો. પરિવાર તેને ટ્રાયલ અપાવવા લઈ ગયો, પરંતુ એકેડમીના કોચોએ તેમની ક્ષમતા જોઈને તેમને વેઈટલિફ્ટિંગ માટે પસંદ કર્યા. અહીંથી જ તેની રમતગમતની સફર શરૂ થઈ. ‘નોર્થ-ઈસ્ટમાં પહેલો મેડલ જીત્યો તો પરિવારે આગળ વધારવાનું નક્કી કર્યું’ અમરજીત

જણાવે છે કે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત નબળી હતી. પિતા દારૂની લતથી ઝઝૂમી રહ્યા હતા અને ઘરની જવાબદારી માતા પર હતી. પરિવારમાં બે ભાઈ અને બે બહેનો છે. જ્યારે ઋષિકાંતે નોર્થ-ઈસ્ટની એક સ્પર્ધામાં પહેલો મેડલ જીત્યો, ત્યારે જ પરિવારે નક્કી કરી લીધું કે કોઈપણ ભોગે તેને આગળ વધારવા છે. ‘માતા અને બહેનોએ ખેતરોમાં મજૂરી કરી’ અમરજીતે જણાવ્યું, '2009 થી 2012 સુધીનો સમય સૌથી મુશ્કેલ હતો. હું, માતા અને બંને બહેનો બીજાના ખેતરોમાં મજૂરી કરતા હતા, જેથી ઋષિકાંતનો આહાર અને અન્ય ખર્ચ પૂરા થઈ શકે. હોસ્ટેલમાં ભોજન મળી જતું હતું, પરંતુ વેઈટલિફ્ટિંગ માટે વધારાના સપ્લીમેન્ટ્સની જરૂર પડતી

હતી. જેટલું શક્ય બનતું, અમે તેમની દરેક જરૂરિયાત પૂરી કરતા હતા.' ઋષિકાંત જ્યારે ઘરે હોય ત્યારે, તે અમારા બધા સાથે મજૂરી કરવા જતા હતા. ‘મિત્રો પાસેથી લોન લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ કરાવ્યો’ જ્યારે પહેલીવાર ઋષિકાંતની પસંદગી જુનિયર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા માટે થઈ, ત્યારે પરિવાર પાસે પૈસા નહોતા. અમરજીત કહે છે, ‘અમે મિત્રો પાસેથી લોન લઈને તેમને પૈસા આપ્યા, જેથી તેઓ ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરી શકે. પાછળથી પણ ઘણીવાર તેમની તૈયારી અને ડાયટ માટે મિત્રો પાસેથી ઉધાર લેવું પડ્યું.’ ‘પિતાને બ્લડ કેન્સર, છતાં તૈયારી અટકવા ન દીધી’ અમરજીત મુજબ કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી દરમિયાન પરિવાર પર એક વધુ મોટું સંકટ આવ્યું.

માર્ચમાં જોધપુર એઈમ્સમાં તપાસ દરમિયાન પિતાને બ્લડ કેન્સર હોવાનું જાણવા મળ્યું. હાલ તેમનો ઇલાજ ચાલી રહ્યો છે. ‘ઋષિકાંતે ઇલાજ માટે પૈસા મોકલવાની વાત કરી, પરંતુ અમે ના પાડી દીધી. નેવીમાં નોકરી મળ્યા પછી પણ અમે તેમની પાસેથી ક્યારેય પૈસા લીધા નથી. અમે ઇચ્છતા હતા કે તેમનું સંપૂર્ણ ધ્યાન કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી અને ડાયટ પર રહે.’ બંને બહેનોના લગ્નમાં પણ પહોંચી શક્યા નહીં ઋષિકાંત પરિવારમાં સૌથી નાના છે. બંને બહેનોના લગ્ન સમયે તેમની મહત્વની મેચ હતી. આ જ કારણે તેઓ કોઈ પણ લગ્નમાં હાજરી આપી શક્યા નહીં. તેઓ આ પછી જ ઘરે જઈ શક્યા. ‘પોતાના સપના છોડ્યા,

ઋષિકાંતના ગોલ્ડની રાહ’ અમરજીત સિંહ કહે છે, ‘હું પોતે આગળ ભણવા માંગતો હતો, પરંતુ 12મા પછી ભણતર છોડવું પડ્યું. નાની બહેનને ડોક્ટર બનાવવા માંગતા હતા, પરંતુ સંજોગો એવા નહોતા કે તેનું સપનું પણ પૂરું ન થઈ શક્યું હોત. આજે સૌથી મોટી ખુશી એ છે કે ઋષિકાંત ગ્રેજ્યુએશન કરી ચૂક્યા છે અને રમતોમાં દેશનું નામ રોશન કરી રહ્યા છે.’ સિલ્વર મેડલ જીતવાની ખુશી તો છે, પરંતુ મનમાં એક કસર પણ છે. લાગે છે કે કદાચ અમારાથી જ ક્યાંક કમી રહી ગઈ. જો અમે તેમની દરેક જરૂરિયાત સમયસર પૂરી કરી શક્યા હોત, તો કદાચ તે ગોલ્ડ મેડલ જીતત.