ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મહિલાના શરીરમાં અનેક હોર્મોનલ અને શારીરિક બદલાવો આવતા હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જો કમરના નીચલા ભાગમાં કે પેટની કોઈ એક બાજુએ તીવ્ર દુખાવો થાય, પેશાબ કરતી વખતે બળતરા થાય કે પેશાબમાં લોહી દેખાય, તો તેને સામાન્ય તકલીફ સમજીને અણગણવી ન જોઈએ. આ લક્ષણો કિડનીમાં પથરી (Kidney Stones) હોવાના હોઈ શકે છે. રાજીવ ગાંધી હોસ્પિટલના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડૉ. અજિત કુમારના જણાવ્યા મુજબ, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કિડનીની પથરીની સારવાર સામાન્ય સમય કરતાં અલગ હોય છે, કારણ કે તબીબે માતા અને ગર્ભસ્થ શિશુ બંનેની સુરક્ષા ધ્યાનમાં રાખવાની હોય છે.

નિદાન માટે કયો ટેસ્ટ પહેલા કરવામાં આવે છે?

જો ડૉક્ટરને કિડનીમાં પથરી હોવાની શંકા જાય, તો સૌથી પહેલા અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (Ultrasound) ટેસ્ટ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. ગર્ભાવસ્થામાં એક્સ-રે કે સીટી સ્કેન જેવા રેડિયેશન ધરાવતા ટેસ્ટ ટાળવામાં આવે છે, જ્યારે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ સંપૂર્ણપણે રેડિયેશન-મુક્ત અને સુરક્ષિત ગણાય છે. દરેક પથરીમાં તાત્કાલિક સર્જરીની જરૂર પડતી નથી. જો દર્દીનો દુખાવો નિયંત્રણમાં હોય, પેશાબનો માર્ગ અવરોધાયો ન હોય અને કોઈ ચેપ (Infection) ન હોય, તો ડૉક્ટરો દવાઓ અને યોગ્ય નિરીક્ષણ (Monitoring) દ્વારા સારવાર કરવાનું પસંદ કરે છે.

શું પ્રેગ્નન્સીમાં પેઇનકિલર્સ લેવી સુરક્ષિત છે?

ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ડૉક્ટરની સલાહ વિના જાતે પેઇનકિલર્સ કે પથરી ગાળવાની દવાઓ લેવી અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. ગર્ભાવસ્થાના અલગ-અલગ તબક્કામાં કેટલીક દવાની ગોળીઓ ગર્ભસ્થ શિશુ માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે. તેથી, તબીબો મહિલાના ગર્ભાવસ્થાના મહિના અને શારીરિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જ સુરક્ષિત દવાઓનું સૂચન કરે છે.

શસ્ત્રક્રિયા (Surgery) ક્યારે જરૂરી બને છે?

જો પથરીના કારણે પેશાબની નળીમાં ગંભીર અડચણ ઊભી થાય, સતત અસહ્ય દુખાવો રહે, કિડનીને નુકસાન પહોંચવાનું જોખમ હોય અથવા પેશાબનો ચેપ દવાથી કાબૂમાં ન આવતો હોય, તો જ સર્જરી કે પ્રક્રિયાની જરૂર પડે છે. આવા કિસ્સામાં યુરેટેરિક સ્ટેન્ટ (Ureteric Stent) મૂકવો અથવા નેફ્રોસ્ટોમી (Nephrostomy) જેવા વિકલ્પો અપનાવવામાં આવે છે. કેટલીક ગંભીર સ્થિતિમાં નિષ્ણાત ડોકટરો ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન યુરેટેરોસ્કોપી (Ureteroscopy) દ્વારા પથરી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા પણ કરે છે.

કયા લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?

નીચે મુજબના લક્ષણો જણાય તો તુરંત જ તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે:

પેટ અથવા પીઠના ભાગમાં સતત અને તીવ્ર દુખાવો થવો.
તાવ આવવો કે ઠંડી લાગવી (આ ચેપનું લક્ષણ હોઈ શકે છે).
પેશાબમાં લોહી આવવું કે પેશાબ કરતી વખતે ભારે બળતરા થવી.
પેશાબના પ્રમાણમાં અચાનક ઘટાડો થવો.

ખાસ કરીને તાવની સાથે કિડનીમાં પથરીના લક્ષણો દેખાય તો તેને બિલકુલ અવગણવા ન જોઈએ, કારણ કે આ ઇન્ફેક્શન માતા અને બાળક બંનેના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.