તહેવારોની મોસમ શરૂ થઈ ચૂકી છે અને દિવાળીનો પવિત્ર તહેવાર પણ નજીક આવી રહ્યો છે. આ શુભ અવસરે મોટાભાગના લોકો સોના અને ચાંદીના દાગીના, સિક્કા કે વાસણોની મોટા પાયે ખરીદી કરતા હોય છે. આવી સ્થિતિમાં તમે જે કિંમતી ધાતુ ખરીદી રહ્યા છો તે અસલી છે કે નકલી, તે જાણવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. જો કે સંપૂર્ણ ચોકસાઈ માટે લેબ ટેસ્ટ જરૂરી છે, પરંતુ કેટલીક સરળ ઘરેલું પદ્ધતિઓ દ્વારા તમે સોના-ચાંદીની શુદ્ધતાનો પ્રારંભિક અંદાજ લગાવી શકો છો.

શું સાચું સોનું ચુંબકને ચોંટે છે?

સોનું કુદરતી રીતે બિન-ચુંબકીય (Non-magnetic) ધાતુ છે, એટલે કે તે ચુંબક તરફ આકર્ષાતું નથી. જો કોઈ મજબૂત ચુંબક સોનાના દાગીના નજીક લાવવામાં આવે અને દાગીના સીધા ચુંબક સાથે ચોંટી જાય, તો તેમાં લોખંડ કે અન્ય ચુંબકીય ધાતુઓની મોટી માત્રામાં અશુદ્ધિ હોઈ શકે છે. જો કે, આ પરિક્ષણ સંપૂર્ણ આખરી નથી, કારણ કે ઘણી નકલી કે મિશ્રિત ધાતુઓ પણ ચુંબકને ચોંટતી નથી. તેથી, ચુંબક પ્રયોગને માત્ર પ્રાથમિક તપાસ ગણવી જોઈએ.

ચાંદી માટે 'આઈસ ટેસ્ટ' (બરફનું પરિક્ષણ)

ચાંદી ઉષ્મા અને ઊર્જાની ઉત્તમ વાહક (Thermal conductor) છે. ચાંદીની શુદ્ધતા ચકાસવા માટે તમે બરફના ટુકડાનો ઉપયોગ કરી શકો છો:

ફ્રીઝરમાંથી બરફનો ટુકડો કાઢી તેને ચાંદીના દાગીના, વાસણ કે સિક્કા પર મૂકો.

જો બરફ રૂમ ટેમ્પરેચર (સામાન્ય તાપમાન) કરતાં ખૂબ જ ઝડપથી ઓગળવા લાગે, તો તે શુદ્ધ ચાંદી હોવાનો સંકેત આપે છે.

જો બરફ સામાન્ય ઝડપે જ ઓગળે, તો તે ધાતુ કાં તો નકલી છે અથવા તેના પર માત્ર ચાંદીનો ઢોળ ચડાવવામાં આવ્યો છે.

ખરીદી કરતી વખતે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો

નોંધનીય છે કે આ ઘરેલું પ્રયોગો માત્ર પ્રારંભિક સંકેતો આપે છે અને તે કોઈ ચોક્કસ કે કાનૂની પુરાવો નથી. કારણ કે અન્ય કેટલીક ધાતુઓ પણ ચુંબકને નથી ચોંટતી કે ઉષ્માની સુવાહક હોઈ શકે છે. આથી, કોઈપણ કિંમતી ધાતુ ખરીદતી વખતે હંમેશા અધિકૃત અને પ્રતિષ્ઠિત જ્વેલર્સ પાસેથી જ ખરીદી કરવી જોઈએ. ખરીદી વખતે સોના પર BIS હોલમાર્ક (Hallmark) અને સત્તાવાર જીએસટી બિલ અવશ્ય લેવું, જેથી શુદ્ધતા અંગે કોઈ શંકા ન રહે અને ભવિષ્યમાં છેતરપિંડીથી બચી શકાય.

આ પણ વાંચોઃ ઇન્ટરનેટ પર ધૂમ મચાવી રહી છે આ 'મિલ્ક બ્રેડ 'રેસીપી, બાળકોથી લઈને વડીલો સુધી બધા જ બન્યા દિવાના!